२३ असार, २०८२ । सामरी (Samaritans) शब्द बाइबलमा ऐतिहासिक, धार्मिक र सामाजिक सन्दर्भमा प्रयोग भएको पाइन्छ। प्रारम्भमा सामरीहरू सामरिया क्षेत्रका बासिन्दाहरूका रूपमा चिनिन्थे तर समयक्रममा यो शब्दले विशिष्ट धार्मिक र जातीय पहिचान ग्रहण गर्यो। येशू ख्रीष्टको सेवाकाइमा सामरीहरूको स्थानले धार्मिक पूर्वाग्रहहरूलाई चुनौती दिँदै ख्रीष्टिय दृष्टिकोणमा सहिष्णुता, प्रेम र समावेशीताको प्रतीकको रूपमा स्थापित भएको छ। यो लेख सामरीहरूको ऐतिहासिक उत्पत्ति, यहुदीहरूसँगको सम्बन्ध, येशूको दृष्टिकोण र प्रेरितकालीन प्रभावलाई विश्लेषण गर्दछ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र उत्पत्ति
सामरीहरूको उत्पत्ति इस्राएलको उत्तरी राज्यका दस कुलहरू अस्सुरद्वारा निर्वासित भएपछि (ई.पू. ७२१) भएको थियो। अस्सुरका राजा एसरहदोनले कुता, अव्वा, हमात र सपर्बेमबाट मानिसहरूलाई सामरियामा बसोबास गर्न पठाए (२ राजा १७:२४–२५)। यी नवआगन्तुकहरूले स्थानीय इस्राएलीहरूसँग अन्तरविवाह गरे जसले एक मिश्रित जातीय र धार्मिक समुदायको उदय पाइन्छ। यद्यपि, यहोवाको उपासना सिकाउन एक यहुदी पूजाहारी नियुक्त गरिएको थियो (२ राजा १७:२६–२८) तर सामरीहरूले आफ्ना मूर्तिपूजक परम्पराहरूलाई पनि कायम राखे।यो मिश्रित धार्मिक प्रणालीले सामरीहरूलाई यहुदीहरूबाट अलग गर्यो। सामरीहरूले यरुसलेमको मन्दिरलाई अस्वीकार गरी गेरिजिम पर्वतलाई आफ्नो पूजास्थल बनाए र तोरह (मोशाका पाँच पुस्तकहरू) लाई मात्र पवित्र ग्रन्थ माने। यी धार्मिक भिन्नताहरूले यहुदी र सामरीहरूबिच गहिरो वैमनस्यताको बीउ रोप्यो। सामरीहरूको मिश्रित पहिचान र धर्मप्रणालीका कारण यहुदीहरूले उनीहरूलाई अपवित्र र धर्मद्रोही माने।
यहुदी–सामरी सम्बन्धमा द्वन्द्व
बेबिलोन
निर्वासनबाट फर्किएपछि यहुदीहरूले यरुसलेमको मन्दिर पुनर्निर्माण गर्न थाले। सामरीहरूले
सहकार्यको प्रस्ताव राखे तर यहुदी
अगुवा यरुबाबेलले यो प्रस्ताव ठाडै
अस्वीकार गरे (एज्रा ४:२–३)।
यसले सामरीहरूलाई आक्रोशित बनायो र उनीहरूले मन्दिर
पुनर्निर्माणमा बाधा पुर्याउन
थाले। सामरी अगुवा सन्बलतले आफ्ना ज्वाइँ मनस्सेलाई गेरिजिम मन्दिरको प्रधान पूजाहारी नियुक्त गरेपछि यहुदी र सामरी सम्बन्धमा
थप कटुता थपियो। सामरीहरूले
यहुदी अपराधीहरू र बहिष्कृतहरूलाई आश्रय
दिन थाले, जसले यहुदीहरूको घृणालाई
झन् बढायो। सामरीहरूले यहुदी धर्मग्रन्थको ठूलो हिस्सा अस्वीकार
गरेका कारण यहुदीहरूले उनीहरूलाई
धर्मद्रोही ठाने। यो धार्मिक र
सामाजिक तनावले सामरीहरूलाई यहुदी समाजमा पूर्णरूपमा अलग बनायो। 
येशू ख्रीष्टको सामरीहरूप्रतिको दृष्टिकोण परम्परागत यहुदी धारणाभन्दा भिन्न थियो। येशु सामरीहरूका पक्षमा पैरवी गर्ने पहिलो यहुदी अगुवा हुनुहुन्थ्यो। युहन्ना ४:१–४२ मा उहाँले एक सामरी महिलासँग संवाद गर्नुभयो र सामरियामा दुई दिन बिताउनुभयो जसले उहाँको समावेशी र सीमाहीन दृष्टिकोणलाई दर्शाउँछ। येशूले सामरी महिलालाई जीवित जलको सन्देश सुनाउनुभयो जसले उनको जीवनमा परिवर्तन ल्यायो। लुका १०:२५–३७ मा वर्णित ‘असल छिमेकी’ को दृष्टान्तमा येशूले एक सामरीलाई परोपकारको प्रतीक बनाउनुभयो। यो दृष्टान्तले परम्परागत धार्मिक पात्रहरू शास्त्री र लेवीको तुलनामा सामरीको दयालु व्यवहारलाई उजागर गर्दछ, जसले यहुदी समाजको पूर्वाग्रहलाई चुनौती दियो। लुका ९:५१–५५ मा सामरीहरूले येशूलाई स्वागत नगर्दा चेलाहरूले आक्रोश व्यक्त गरे तर येशूले तिनीहरूलाई हप्काउनुभयो। यसबाट उहाँको प्रेम र मेलमिलापको सन्देश स्पष्ट हुन्छ। येशूले सामरीहरूलाई घृणाको दृष्टिले नभई परमेश्वरका सन्तानका रूपमा हेर्नुभयो जसले पुनर्स्थापनाको अवसर पाउनुपर्छ।
प्रेरित
र सामरियाको सेवा
येशूको शिक्षालाई पछ्याउँदै प्रेरितहरूले सामरियामा सुसमाचार प्रचार गरे। प्रेरित ८:५, २५ मा फिलिपले सामरियामा प्रचार गर्दा धेरै सामरीहरूले येशूलाई ग्रहण गरे। यो कार्यले येशूको समावेशी दृष्टिकोणले सामरीहरूको जीवनमा वास्तविक परिवर्तन ल्याएको देखाउँछ। प्रेरितहरूको सेवाले सामरी र यहुदीहरूबिचको धार्मिक र सामाजिक खाडललाई कम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। सामरीहरूको इतिहास यहुदीहरूसँगको धार्मिक, जातीय र सामाजिक द्वन्द्वले भरिएको छ। तिनीहरूको मिश्रित पहिचान र फरक धार्मिक अभ्यासहरूले उनीहरूलाई यहुदी समाजबाट अलग गर्यो तर येशू ख्रीष्टले सामरीहरूलाई प्रेम, सहिष्णुता र मेलमिलापको दृष्टिकोणले हेर्नुभयो। उहाँको ‘असल छिमेकी’ को दृष्टान्त र सामरी महिलासँगको संवादले धार्मिक र जातीय सीमाहरूलाई तोड्दै प्रेम र समावेशीताको सन्देश स्थापित गर्यो। प्रेरितीय समयमा सामरियामा भएको सुसमाचार प्रचारले येशूको दृष्टिकोणको प्रभावलाई पुष्टि गर्छ।
वर्तमान समयमा सामरी समुदाय अत्यन्त सानो र सीमित रहेको पाइन्छ। उनीहरूको जनसङ्ख्या लगभग ८५०-१,००० को आसपास छ । उनीहरू मुख्य रूपमा दुई स्थानमा बस्छन्:
धर्म: सामरीहरूले यहुदी धर्मको एक भिन्न रूप पालना गर्छन्। उनीहरूले केवल तोराह (पाँच पुस्तकहरू) लाई पवित्र ग्रन्थ मान्छन् र माउन्ट गेरिजिमलाई पूजा स्थलको रूपमा स्वीकार गर्छन्, न कि यरुशलेमको मन्दिरलाई। उनीहरूको निस्तार-चाड (पासोभर) माउन्ट गेरिजिममा विशेष बलिदानसहित मनाइन्छ जुन विश्वभरि चर्चित छ।
सामाजिक स्थिति: सामरीहरू इस्राएल र प्यालेस्टाइन दुवैमा अल्पसङ्ख्यक समुदाय हुन्। उनीहरूले आफ्नो पहिचान र संस्कृति जोगाउन प्रयास गरिरहेका छन् तर सानो जनसङ्ख्याका कारण धेरै चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका छन्। उनीहरूले यहुदी र प्यालेस्टाइनी समुदायसँग मिश्रित सम्बन्ध राख्छन्।
आधुनिक चुनौतीहरू
जनसङ्ख्या घट्दो: सामरी समुदायमा अन्तरजातीय विवाह कम हुने र बाह्य समुदायसँग विवाहमा कडाइका कारण जनसङ्ख्या वृद्धि सीमित छ। हालैका वर्षहरूमा केही सामरीहरूले बाह्य समुदाय (जस्तै, युक्रेनबाट) बाट विवाह गरेर आफ्नो समुदायमा ल्याएका छन्।
आर्थिक अवस्था: सामरीहरू मुख्य रूपमा व्यापार, शिक्षा र अन्य पेशामा संलग्न छन्। इस्राएलमा उनीहरूलाई नागरिक अधिकार प्राप्त छ भने प्यालेस्टाइनी क्षेत्रमा उनीहरूका लागि केही जटिलताहरू छन्।
सांस्कृतिक संरक्षण: सामरीहरूले आफ्नो प्राचीन परम्परा, भाषा र धार्मिक अभ्यासलाई जीवित राख्न प्रयासरत छन्। माउन्ट गेरिजिममा रहेको सङ्ग्रहालय र सामरी अध्ययन केन्द्रले यो कार्यमा सहयोग गर्छ।
अत: वर्तमान सन्दर्भमा पनि येशूको यो शिक्षाले जातीय, धार्मिक र सांस्कृतिक विभाजनहरूलाई हटाएर मेलमिलाप र प्रेमको मार्ग प्रस्त गर्न प्रेरणा दिन्छ। सामरीहरूको कथा र अहिलेको अवस्थाले हामीलाई फरकपनलाई स्वीकार गर्न र प्रेमद्वारा एकताको सन्देश फैलाउन प्रोत्साहित गर्छ।
