१ भदौ, आइतवार, २०८२ । मंगलसूत्र, विशेषगरी हिन्दू संस्कृतिमा विवाहित महिलाहरूले लगाउने एक गहना हो, जसले वैवाहिक बन्धन, प्रेम र पतिको दीर्घायुको प्रतीक मानिन्छ। यो परम्परागत रूपमा हिन्दू विवाह संस्कारको अभिन्न अंग हो र यसले धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको छ। तर, जब कुरा साँचो इसाई महिलाहरूको आउँछ, तब मंगलसूत्र लगाउनुको औचित्य र बाइबलको शिक्षासँग यसको सम्बन्धको प्रश्न उठ्छ। इसाई धर्ममा बाइबललाई परमेश्वरको वचन मानिन्छ र यसले जीवनका हरेक पक्षमा मार्गदर्शन प्रदान गर्छ। तसर्थ, यो प्रश्नको उत्तर खोज्न बाइबलबाट इसाई विश्वासका सिद्धान्तहरूलाई आधार बनाउनु आवश्यक छ।
मंगलसूत्र लगाउनुको सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व
मंगलसूत्र हिन्दू संस्कृतिमा विवाहको प्रतीक हो, जुन सामान्यतया सुन, कालो मोती र अन्य बहुमुल्य धातु तथा तत्त्वहरूले बनेको हुन्छ। यसको उत्पत्ति वैदिक परम्परासँग जोडिएको छ, जहाँ यो पतिको स्वास्थ्य, समृद्धि र वैवाहिक एकताको प्रतीक मानिन्छ। यसलाई सुहागको चिन्हको रूपमा पनि मानिन्छ। जुन विवाहको समयमा वरले वधूलाई लगाइदिन्छ जसलाई पत्नीले पतिको मृत्युु नभएसम्म पहिरिन्छन्।
यसमा लागेका ती काला मणिहरू देवी पार्वतीको शक्तिको प्रतीक मानिन्छन्, जसले नकारात्मक ऊर्जाबाट रक्षा गर्छिन् भन्ने चलन छ।
त्यहाँ
रहेको सुनको पेंडेन्टले भगवान् शिवको प्रतिनिधित्व गर्छ (दक्षिण भारतमा यसलाई "ताली" वा "पुष्पम" भनिन्छ)।
हिन्दू विश्वासमा, मंगलसूत्र लगाउनुले पत्नीको आफ्नो पति र परिवारप्रतिको समर्पणलाई दर्शाउँछ। यो गहना हिन्दू धर्मको मूर्तिपूजा र कर्मकाण्डसँग जोडिएको छ जसले इसाई धर्मको एकेश्वरवाद र बाइबलको शिक्षासँग कुनै रूपमा पनि मेल खाँदैन।
इसाई
धर्ममा विवाहलाई परमेश्वरले स्थापित गर्नुभएको पवित्र बन्धन मानिन्छ (उत्पत्ति २:२४), तर
बाइबलमा विवाहको प्रतीकको रूपमा कुनै विशेष गहना
वा वस्तुको उल्लेख गरिएको छैन। इसाई परम्परामा
विवाहको बन्धनको प्रतीक सामान्यतया औँठी लगाउने चलन
छ तर यो पनि
अनिवार्य होइन। तसर्थ, मंगलसूत्र लगाउनु इसाई महिलाहरूका लागि
अनिवार्य नभए पनि सांस्कृतिक
रूपमा स्वीकार्य छ कि छैन
भन्ने प्रश्न बाइबलको शिक्षामा आधारित हुन्छ।
बाइबलको शिक्षा र मंगलसूत्र 
बाइबलले
गहना र सजावटको विषयमा
स्पष्ट दिशानिर्देशहरू प्रदान गर्छ। १ तिमोथी २:९,१० मा,
प्रेरित पावलले लेख्छन्: “यसै गरी म
चाहन्छु, कि स्त्रीहरूले सरलता
र भद्रतासाथ सुहाउँदो वस्त्र पहिरून्, केशको बढ़ी सिङ्गार गरेर,
सुन, मोती र बहुमूल्य
वस्त्रहरू पहिरेर होइन, तर असल कामद्वारा
सुसज्जित होऊन्, जो परमेश्वरको भक्ति
गर्ने स्त्रीहरूलाई सुहाउँछ।” यहाँ बाइबलले बाहिरी
सजावटभन्दा भित्री चरित्र र असल कर्मलाई
प्राथमिकता दिन्छ। यसको अर्थ गहना
लगाउनु निषेध गरिएको छैन, तर त्यसको
उद्देश्य र महत्त्वलाई प्राथमिकता
दिनुपर्छ। यसैगरी, १ पत्रुस ३:३,४ मा
भनिएको छ: “केशको सिङ्गार,
सुनको गहनापात र दामी वस्त्र
तिमीहरूको बाहिरी सिङ्गारपटार नहोस्। तिमीहरूका भित्री हृदयलाई भलो र शान्त
आत्माको अविनाशी रत्नले सजाओ, जो परमेश्वरको दृष्टिमा
साह्रै मूल्यवान् छ।”
यी खण्डहरूले सुझाउँछन् कि इसाई महिलाहरूले
बाहिरी सजावटलाई भन्दा मनको पवित्रता र
परमेश्वरप्रतिको भक्तिलाई महत्त्व दिनुपर्छ।
मंगलसूत्रको सन्दर्भमा वहस गर्दा यो हिन्दू सांस्कृतिक वा सौन्दर्यको हिसाबले लगाइन्छ र यसलाई धार्मिक कर्मकाण्ड वा मूर्तिपूजासँग जोडिएको छ । यदि हिन्दू परम्परा, संस्कृति तथा तन्त्रमन्त्रसँग जोडिएको थिएन भने बाइबलले यसलाई स्पष्ट रूपमा निषेध गर्दैन। तर, यदि मंगलसूत्र लगाउनुले हिन्दू धर्मको धार्मिक विश्वास वा कर्मकाण्डलाई समर्थन गर्छ भने यो इसाई विश्वाससँग बाझिन्छ।
बाइबलले एकेश्वरवादमा जोड दिन्छ र अन्य देवताहरूको पूजा वा तिनका प्रतीकहरूलाई स्वीकार गर्न निषेध गर्छ (प्रस्थान २०:३-५)। तसर्थ, मंगलसूत्रको धार्मिक महत्त्वलाई इसाई महिलाले पूर्ण रूपमा बुझेर मात्र लगाउने कि नलगाउने भनेर निर्णय गर्नुपर्छ ।
सांस्कृतिक संवेदनशीलता र स्वतन्त्रता
इसाई धर्ममा, सांस्कृतिक अभ्यासहरूको स्वीकार्यताको विषयमा स्वतन्त्रताको सिद्धान्त पनि महत्त्वपूर्ण छ। पावल १ कोरिन्थी ८:९ मा लेख्छन्: “तर होशियार होऔ, तिमीहरूको यो स्वतन्त्रता दुर्बलहरूका निम्ति ठोकरको कारण नबनोस्।”
मंगलसूत्र
लगाउनुले इसाई समुदायमा भ्रम
वा ठेस पुर्याउँछ।
यो लगाउनाले अन्य धर्मका विधिविधानहरूलाई
समर्थन गरेको जस्तो देखिने भएकाले इसाई महिलाले यो
कुरालाई विचार गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, नेपाल वा भारतजस्ता बहुधार्मिक
समाज जहाँ मंगलसूत्र हिन्दू
धर्मसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ, यसलाई लगाउनाले
गलत सन्देश जाने निश्चित छ।
यद्यपि,
कति इसाई अगुवा तथा
पास्टरहरूले यदि कुनै इसाई
महिला मंगलसूत्रलाई केवल सांस्कृतिक गहनाको
रूपमा लगाउँछिन् र उनको विश्वास
परमेश्वरमा दृढ छ भने
बाइबलले यसलाई निषेध गर्दैन भनेर खुला रूपमा
शिक्षा दिइरहेका छन्। उनीहरूले रोमी
१४:२३ (“तिमी जे
विश्वास गर्छौ, त्यो तिमी र
परमेश्वरको बीचमा राख।”) लाई आधार मानेर
आफ्नो तर्क अघि सार्छन्।
यो बाइबलको पदले व्यक्तिगत विश्वास
र विवेकको स्वतन्त्रतालाई जोड दिने भएकाले
उनीहरूले यसलाई गलत तरिकाले व्याख्या
गर्छन्। उनीहरूका विचारमा यदि मंगलसूत्र लगाउनुले
उनको इसाई विश्वासलाई कमजोर
बनाउँदैन वा अन्यलाई ठेस
पुर्याउँदैन भने यो व्यक्तिगत
छनोटको विषय हुन सक्ने
कुरा बताउँछन्।
रोमी १४:२२ पदले व्यक्तिगत विवेकको महत्त्व र ईश्वरसँगको निजी सम्बन्धमा आधारित निर्णयको स्वतन्त्रतालाई देखाउँछ। तर यो स्वतन्त्रता गर्व गर्न वा अरूलाई ठेस पुर्याउने तरिकाले प्रयोग गर्नु हुँदैन (रोमी १४:१३–२१ को मान्यतानुसार)। यस पदमा उल्लेख गरिएको ‘विश्वास’ ले उद्धारको विश्वास नभएर व्यक्तिगत धारणा र धार्मिक अभ्यास अनुकुलको विश्वासलाई जनाउँछ। ईश्वरशास्त्रमा स्पष्ट निर्देशन नभएको कुरामा प्रत्येक विश्वासी इसाईले आफ्नो विवेकअनुसार निर्णय लिन सक्छ तर त्यो निर्णय कुनै पनि दोषबिना परमेश्वरको अगाडि गर्न सक्नुपर्छ। त्यसैले रोमी १४:२२ ले इसाईको विवेक र व्यक्तिगत विश्वासलाई आदर गर्छ तर त्यो विश्वास इसाईहरूको स्वतन्त्रताको नाममा स्वेच्छाचारी बन्नु हुँदैन।
इसाई
विवाह र चिन्हहरू 
इसाई धर्ममा, विवाहको चिन्ह वा प्रतीकहरू (जस्तै औँठी) परमेश्वरले स्थापित गरेको बन्धनको स्मरणका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। मंगलसूत्रलाई पनि यदि वैवाहिक प्रेम र प्रतिबद्धताको प्रतीकको रूपमा लगाइन्छ र यसलाई धार्मिक कर्मकाण्डसँग जोडिएको थिएन भने, यो स्वीकार्य हुन सक्थ्यो। यद्यपि, इसाई महिलाले यो कुरामा सचेत हुनुपर्छ कि उनको कार्यले उनको विश्वासलाई कसरी प्रतिविम्बित गर्छ। मत्ती ५:१६ मा येशूले भन्नुभएको छ: “यसरी नै तिमीहरूको ज्योति मानिसहरूका सामुन्ने चम्कोस् र तिनीहरूले तिमीहरूका सुकर्म देखून् र स्वर्गमा हुनुहुने तिमीहरूका पिताको महिमा गरून्।” तसर्थ, मंगलसूत्र लगाउनुले कदाचित परमेश्वरको महिमा हुँदैन।
साँचो इसाई महिलाले मंगलसूत्र लगाउनुको स्वीकार्यता उनको मनसाय, विश्वास र सांस्कृतिक सन्दर्भमा निर्भर गर्छ। बाइबलले गहना लगाउनुलाई निषेध गर्दैन तर बाहिरी सजावटभन्दा भित्री पवित्रता र परमेश्वरप्रतिको भक्तिलाई जोड दिन्छ। यदि मंगलसूत्रलाई सांस्कृतिक गहनाको रूपमा लगाइन्छ र यसले हिन्दू धर्मको धार्मिक विश्वासलाई समर्थन गर्दैन भने, यो इसाई विश्वाससँग बाझिँदैन। तर यो धार्मिक कर्मकाण्ड वा मूर्तिपूजासँग जोडिएको कारण इसाई महिलाले यसलाई लगाउनु उपयुक्त हुँदैन।
अन्ततः
यो निर्णय व्यक्तिगत विवेक, प्रार्थना र बाइबलको शिक्षामा
आधारित हुनुपर्छ। इसाई महिला तथा
दिदीबहिनीले आफ्नो कार्यले परमेश्वरको महिमा गरोस् र अन्यलाई ठेस
नपुगोस् भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ। सांस्कृतिक संवेदनशीलता र आफ्नो विश्वासलाई
सन्तुलनमा राख्ने हो भने मंगलसूत्र
लगाउने निर्णय व्यक्तिकेन्द्रित वा वचनदेखि बाहिर
छ।
